Autor: Marcin Bartusik

Od lat obserwuję, jak mój tata, który zajmuje się renowacją starych samochodów, w swoim warsztacie korzysta z narzędzi, które… sam zbudował. Jeśli czegoś mu brakuje,
po prostu to tworzy. Dorabia uchwyty, podpory, ściski, różne drobne narzędzia. Wszystko dopasowane dokładnie do jego potrzeb.

To zawsze robiło na mnie wrażenie, bo jego warsztat to nie tylko miejsce pracy, ale też przestrzeń, którą sam dla siebie zaprojektował.

W świecie cyfrowym właśnie dzieje się coś bardzo podobnego. Rewolucja związana z AI zmienia sposób, w jaki tworzymy i pracujemy. Oczywiście przyniesie też sporo chaosu i przeciętnych efektów, ale na chwilę skupmy się na jej pozytywnej stronie.

Nigdy wcześniej nie byliśmy tak samowystarczalni jak teraz. Wcześniej zawsze brakowało nam jakiegoś elementu układanki: grafik nie potrafił programować, programista nie miał wyczucia estetyki, a projektant często nie znał się na kodzie.

Dziś – z pomocą AI – możemy budować własne środowisko pracy, dopasowane do nas jak rękawiczka. Główne narzędzia, takie jak Figma czy Android Studio, oczywiście pozostają, ale tworzenie własnych dodatków, automatyzacji czy pluginów stało się banalnie proste.

Dla przykładu: wczoraj stworzyłem prosty plugin do Figmy, który zbiera wszystkie elementy ze strony i wyświetla je w osobnym oknie. Ktoś mógłby powiedzieć: „Przecież jest panel Assets!”. Jasne, ale ja wolę mieć wszystko po swojemu – w oknie, które otwieram jednym kliknięciem.
I teraz mogę.

Kiedyś zrobienie czegoś takiego zajęłoby mi dwa tygodnie i wymagało sporo samozaparcia. Dziś? Dwie, może trzy godziny – i gotowe.

I to jest właśnie coś, co najbardziej mnie cieszy w tej zmianie – pojawia się nowy typ twórcy: „cyfrowy rzemieślnik„

Ktoś, kto nie tylko korzysta z narzędzi, ale też nadaje im własny charakter – tak jak dawni rzemieślnicy potrafili dostroić każde dłuto do siebie.

W większości firm technologicznych można wyróżnić dwie główne grupy procesów projektowych:

Pierwsza grupa skupiona wokół tworzenia nowego produktu / kierunku firmy – proces innowacyjny, w którym powstaje coś, czego wcześniej nie było.

Druga grupa to utrzymanie i rozwój istniejących rozwiązań – skupiony na optymalizacji, poprawie użyteczności, wydajności i stabilności działania.

Obie grupy procesów są niezbędne, ale różnią się naturą i rytmem pracy. Pierwsza wymaga eksploracji, niepewności i zdolności tworzenia nowych znaczeń. Druga – precyzji, powtarzalności i doskonalenia tego, co już istnieje.

W praktyce oznacza to, że projektowanie oparte o wizję znajduje swoje zastosowanie głównie w procesach tworzenia nowych produktów, narzędzi i kierunków rozwoju.

Tam, gdzie organizacja stoi przed wyzwaniem wyobrażenia sobie tego, czego jeszcze nie ma – potrzebna jest metoda, która pozwoli zsynchronizować różne perspektywy i stworzyć wspólny obraz lub obrazy przyszłości.

Projektowanie w oparciu o wizję

To sposób pracy projektowej, w którym głównym celem procesu jest zbudowanie jednego lub wielu obrazów przyszłości zrozumiałych w ten sam sposób przez wszystkich uczestników procesu.

Nie chodzi tu o stworzenie idealnego rozwiązania, lecz o synchronizację wyobrażeń – wspólne zrozumienie tego, co tworzymy i dlaczego. Jakość rozwiązania przyjdzie sama, jako efekt dobrze zsynchronizowanego procesu.

Synchronizacja wyobrażeń jako rdzeń procesu

Człowiek, w przeciwieństwie do maszyn lub Profesora X (Charles Xavier), nie potrafi przesyłać obrazów myśli. Komunikujemy się za pomocą słów, gestów i dokumentów – środków, które są nieprecyzyjne i wieloznaczne.

Dlatego kiedy mówimy o rozwiązaniu wyłącznie w formie ustnej lub opisowej, każdy uczestnik procesu buduje w swojej głowie własny, nieco inny obraz. Te obrazy mogą być do siebie „bliskie”, ale nigdy nie są identyczne.

Właśnie dlatego w projektowaniu w oparciu o wizję rozwiązanie pełni funkcję synchronizatora wyobrażeń.

To nie tylko prototyp, makieta czy diagram – to narzędzie porozumienia, które pozwala ludziom zobaczyć to samo i rozmawiać o tym samym.

Rozwiązanie jako narzędzie, nie cel

W klasycznych podejściach projektowych rozwiązanie często jest celem samym w sobie. W tym modelu przeciwnie – rozwiązanie jest środkiem do budowania wspólnego rozumienia. Może być wielokrotnie zmieniane, ewoluować, a nawet zostać odrzucone. Najważniejsze, że umożliwia synchronizację zespołu wokół jednego obrazu przyszłości.

Każdy z tych wariantów staje się hipotezą, którą można testować, porównywać i rozwijać. Dzięki temu organizacja zyskuje nie tylko plan, ale też zdolność do myślenia wizualnego i systemowego – umiejętność wspólnego przewidywania i współtworzenia przyszłości.

Dlaczego to tak trudny proces?

Ponieważ wymaga zmiany sposobu myślenia.
Nie chodzi już tylko o rozwiązanie problemu, lecz o wspólne zrozumienie tego, co naprawdę chcemy osiągnąć.
To wymaga czasu, rozmów, eksperymentów i gotowości na niepewność.

Takie podejście często powoduje dyskomfort wśród członków zespołu. W tradycyjnym modelu rozwiązanie jest ostatecznym dowodem jakości pracy projektanta – efektem dogłębnych analiz, badań, testów A/B i wielu iteracji prowadzących do „najlepszego możliwego rezultatu”.

W projektowaniu opartym o wizję jest inaczej.
Projektant tworzy wstępne, celowo niedoskonałe rozwiązanie – oparte na danych i analizach, ale wciąż płynne, otwarte na interpretacje i zmiany. Nie chodzi o perfekcyjny projekt, lecz o wizualny punkt odniesienia, który pozwala zsynchronizować wyobrażenia wszystkich uczestników procesu.

Dodatkowa trudność polega też na tym, że wizja nie powstaje w jednym miejscu – tworzy się na styku wielu perspektyw: użytkowników, biznesu, technologii, strategii i emocji zespołu. Zsynchronizowanie tych światów w jeden wspólny obraz to właśnie sedno procesu.

Projektowanie w oparciu o wizję nie jest tylko metodą pracy, lecz sposobem myślenia o projektowaniu.

To świadome używanie wizualnych reprezentacji, prototypów i wspólnych modeli po to, by ludzie mogli zobaczyć to samo i działać w tym samym kierunku.

To podejście nie gwarantuje szybkich rezultatów – ale tworzy fundamenty dla organizacji, które potrafią projektować swoją przyszłość świadomie.

Wizja jako kompas dla Discovery

Aby lepiej zrozumieć miejsce projektowania wizji w strukturze działań projektowych, warto spojrzeć na nią nie jako na osobny poziom, ale jako kompas, który przenika wszystkie poziomy odkrywania (Discovery).

Wizja nie kończy się na strategii – wpływa również na decyzje taktyczne i działania operacyjne.

Na poziomie strategicznym pomaga odpowiedzieć na pytanie „dlaczego to robimy?”, na taktycznym – „jakie możliwości warto eksplorować?”, a na operacyjnym – „czy to, co dziś dostarczamy, naprawdę przybliża nas do tej przyszłości?”

Wizja w tym ujęciu nie jest kolejnym etapem w hierarchii – jest źródłem orientacji, które łączy wszystkie poziomy.
To wspólna perspektywa, która pomaga zespołom rozumieć, po co to robimy, niezależnie od tego, czy projektują nową funkcję, czy optymalizują proces.

Projektowanie oparte o wizję to nie metoda ani faza projektu, ale sposób utrzymywania spójnego kierunku w świecie pełnym zmian. To narzędzie synchronizacji, które pozwala ludziom w organizacji widzieć ten sam horyzont – niezależnie od tego, czy patrzą z perspektywy strategii, produktu czy operacji.

Bo organizacje, które potrafią świadomie projektować swoją przyszłość, nie tylko reagują na to, co nadchodzi – one potrafią nadawać kierunek zmianom, zanim te się wydarzą.

Poniżej przykładowy model Strategic Discovery Process który powstał, by zapewnić strukturę i jasność w tym złożonym zadaniu.

Dla każdego projektanta przejście od sztywnych, desktopowych narzędzi jak Photoshop, Axure, Adobe XD czy Sketch do chmurowych rozwiązań takich jak Figma czy Framer było krokiem milowym.

Dzięki temu przeszliśmy od pracy na statycznych ekranach i e-mailowych ping-pongach, do wspólnej pracy w czasie rzeczywistym z całymi zespołami produktowymi.

Kiedyś

Dzisiaj

Od tego momentu projektanci zaczęli odgrywać znacznie bardziej strategiczną rolę – nie tylko projektując interfejsy, ale aktywnie współtworząc kierunek rozwoju produktu i mając realny wpływ na decyzje biznesowe. Projektowanie przestało być etapem końcowym, a stało się integralną częścią procesów decyzyjnych.

Co sprawiło, że ta zmiana była możliwa? Przede wszystkim nowe narzędzia – to one stworzyły przestrzeń do lepszego zrozumienia i współpracy. Dzięki nim łatwiej było nam pokazać sens naszych działań, wyjaśnić procesy, opowiedzieć o decyzjach i ich konsekwencjach.

Możliwe że dzięki tej większej przejrzystości zbudowaliśmy przestrzeń, w której projektowanie mogło stać się językiem współpracy.

To była ogromna zmiana – nie tylko w sposobie, w jaki tworzymy cyfrowe doświadczenia, ale też w znaczeniu roli projektanta w organizacji.

Przed nami może rysować się kolejny istotny krok naprzód. Tym razem chodzi o znacznie głębszą integrację z technologią – z backendem, z logiką działania systemów. A wszystko dzięki: Node Interface i boomu na automatyzację.

Jutro

Node Interface – co to takiego?

Node Interface to graficzny interfejs, który pozwala użytkownikowi budować logikę działania procesu lub systemu poprzez łączenie węzłów (nodes). Każdy węzeł reprezentuje jakąś funkcję, operację lub przepływ danych. To podejście znane jest projektantom i developerom z narzędzi takich jak Blender Shader Editor, Unreal Engine, Unity czy Cinema 4D – gdzie od lat świetnie sprawdza się w wizualnym tworzeniu skomplikowanych struktur i zależności.

Przykładowy proces z n8n.io

Od dłuższego czasu procesy były wizualizowane z wykorzystaniem BPMN (Business Process Model and Notation), jednak zazwyczaj pełniły funkcję dokumentacyjną, pełną i bardzo skomplikowaną zamiast model wspierający współpracę między interesariuszami.

Dziś nowy, bardziej uproszczony sposób myślenia wkracza w obszar automatyzacji i integracji systemów – za sprawą narzędzi takich jak n8n.io, Zapier, Plumb i wiele innych, które wyrastają jak grzyby po deszczu.

Dlaczego ma to znaczenie dla projektantów?

Do tej pory programiści nie potrzebowali wizualnej reprezentacji kodu – i pewnie nadal jej nie potrzebują 😉. Ale to, co zaczyna się dziać obok tradycyjnego developmentu, może na zawsze zmienić sposób, w jaki budujemy rozwiązania cyfrowe.

Node Interface umożliwia coś niesamowitego: zrozumienie i współtworzenie logiki działania systemu nawet przez osoby nietechniczne. Coś, co wcześniej było ukryte w czeluściach backendu, staje się teraz widoczne, edytowalne i zrozumiałe dla zespołów projektowych.

Zrozumienie logiki działania rozwiązania stanowi przecież fundament projektowania, zwłaszcza w przypadku złożonych systemów.

Nowa jakość współpracy

W obecnym modelu często mamy sytuację, gdzie zespół UX projektuje ekrany, zespół dev implementuje lecz gdy pojawia się potrzeba zmiany logiki działania – np. kolejności kroków w procesie, sposobu walidacji czy reguł automatyzacji – zaczynają się schody, nowe taski, sprinty i frustracje.

Node Interface może to zmienić. Pozwoli całemu zespołowi faktycznie współtworzyć system, a nie tylko jego wizualną fasadę. Może zwiększyć ilość „tanich” pośrednich iteracji, a to szansa na głębsze zrozumienie działania produktu i realny wpływ na to, jak zachowuje się system, nie tylko jak wygląda.

Nadchodzi nowy etap

Jeśli nauczymy się pracować w node interface’ach i będziemy mogli „widzieć cały proces” – od inputu użytkownika po wynik działania systemu – to otwieramy zupełnie nowy rozdział projektowania.

To nie tylko kolejny etap integracji z zespołami technologicznymi. To zmiana paradygmatu: od projektowania ekranów do projektowania zachowania i działania systemu jako całości.